Otwarta nauka

Otwarta Nauka
Otwarty model nauki jest obecnie wysoce aprobowany i rekomendowany na świecie przez szereg instytucji badawczych. Dotyczy on otwartości i dzielenia się szeroko pojętą nauką nie tylko obrębie środowiska naukowego ale również z całym społeczeństwem, które niejako tę naukę wspiera. Zasady otwartej nauki zostały wdrożone przez wiele agencji finansujących badania naukowe na świecie m.in. Komisję Europejską oraz NCN. są również przez międzynarodowe organizacje kształtujące politykę naukową np. UNESCO oraz Science Europe.

Obecnie, zgodnie z zaleceniami Ministerstwa Edukacji i Nauki uczelnie i jednostki naukowe w Polsce powinny przyjmować instytucjonalne polityki otwartości, czyli wytyczne dla autorów dotyczące publikowania w otwartym dostępie udostępniania danych badawczych w otwartych repozytoriach.

Plan Zarządzania Danymi (ang. Data Management Plan, DMP) – to dokument określający w jaki sposób dane badawcze mają być gromadzone, przetwarzane, analizowane, opisywane, przechowywane, zabezpieczone i opublikowane podczas projektu/procesu badawczego, jak i po jego zakończeniu. DMP jest nieodłączną częścią planu badań.

Dane badawcze (ang. Research Data, RD) wszystko co zostało wyprodukowane lub wytworzone w ramach prowadzonych badań m.in. dane liczbowe, dokumenty tekstowe, notatki, nagrania audio i wideo, fotografie, protokoły laboratoryjne, metodologiczne. Dane mogą być surowe uzyskane bezpośrednio w wyniku zastosowania narzędzia badawczego oraz przetworzone, czyli już opracowane.

Otwarte Dane Badawcze (ang. Open Research Data, ORD) dane, do których każdy ma dostęp. Można je ponownie wykorzystywać́ , modyfikować́, redystrybuować́ i udostępniać́ z poszanowaniem prawa.

Ważne wskazówki przy wypełnianiu Planu Zarządzania Danymi
    Plan Zarządzania Danymi określa:
    - jak dane zostaną opisane (metodologia, standardy, metadane);
    - kwestie etyczne i prawne danych (prawo autorskie, licencje otwarte);
    - w jaki sposób dane zostaną zostaną udostępnione (jak, kiedy i komu);
    - które dane będą przechowywane.
    dane badawcze powinny być deponowane w repozytoriach;
    NCN rekomenduje przechowywanie danych przez 10 lat;
    Plan może się zmieniać w trakcie realizacji projektów/procesów badawczych.

FAIR data dane badawcze, które zostały opisane, przechowywane i publikowane zgodnie z międzynarodowym standardem. Powinny być:

    Findable - łatwe do wyszukania;
    Accessible - dostępne, np. w repozytorium danych;
    Interoperable - opisane w odpowiednim standardzie i prawidłowej metodologii;
    Reusable - udostępnione do wielokrotnego użycia na odpowiedniej licencji.